آزمایش قند خون یکی از مهمترین آزمایشهای تشخیصی برای بررسی وضعیت متابولیسم گلوکز، تشخیص دیابت، پیشدیابت و ارزیابی اثربخشی درمان است. پزشک ممکن است این آزمایش را بهصورت ناشتا (FBS)، دو ساعت پس از غذا (2hpp)، تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) یا همراه با آزمایش هموگلوبین A1C درخواست کند.
از آنجا که عواملی مانند غذا، نوشیدنی، فعالیت بدنی و برخی داروها میتوانند بر میزان قند خون تأثیر بگذارند، رعایت نکات قبل از آزمایش اهمیت زیادی دارد. رعایت این توصیهها به ثبت نتایج دقیقتر و تصمیمگیری صحیح پزشک کمک میکند.
آیا برای آزمایش قند خون باید ناشتا باشیم؟
اگر پزشک آزمایش قند خون ناشتا (FBS) را درخواست کرده باشد، باید ۸ تا ۱۲ ساعت قبل از نمونهگیری چیزی نخورید و ننوشید؛ تنها نوشیدن آب ساده مجاز است. در این مدت از مصرف چای، قهوه، آبمیوه، نوشابه، شیر، آدامس، آبنبات و هر نوع خوراکی خودداری کنید، زیرا حتی مقدار کمی کالری میتواند نتیجه آزمایش را تغییر دهد.
در صورتی که آزمایش هموگلوبین A1C (HbA1c) انجام میدهید، معمولاً نیازی به ناشتا بودن نیست؛ زیرا این آزمایش میانگین قند خون دو تا سه ماه گذشته را نشان میدهد. همچنین در برخی آزمایشهای قند تصادفی (Random Blood Sugar) نیز ناشتایی لازم نیست. بنابراین همیشه دستور پزشک یا آزمایشگاه را ملاک قرار دهید.
قبل از آزمایش آب بنوشید
در مدت ناشتایی نوشیدن آب نهتنها مجاز است، بلکه توصیه نیز میشود. مصرف آب کافی از کمآبی بدن جلوگیری میکند و نمونهگیری خون را آسانتر میسازد. البته بهتر است از نوشیدن آب طعمدار، نوشابه، آبمیوه یا هر نوشیدنی دیگری خودداری کنید.
داروهای خود را بدون نظر پزشک قطع نکنید
برخی داروها مانند کورتونها، داروهای ادرارآور، بعضی داروهای فشار خون، داروهای هورمونی و برخی مکملها میتوانند بر سطح قند خون اثر بگذارند.
اگر داروی دیابت مانند انسولین یا قرصهای کاهنده قند خون مصرف میکنید، هرگز خودسرانه زمان مصرف یا مقدار آن را تغییر ندهید. پزشک یا آزمایشگاه در صورت نیاز، زمان مناسب مصرف دارو را قبل یا بعد از نمونهگیری به شما اعلام خواهد کرد. همچنین بهتر است مسئول نمونهگیری را از تمام داروها و مکملهای مصرفی خود مطلع کنید.
از ورزش شدید قبل از آزمایش خودداری کنید
فعالیت بدنی شدید در ساعات قبل از آزمایش ممکن است باعث کاهش یا در برخی شرایط افزایش موقت قند خون شود و نتیجه را تحت تأثیر قرار دهد. توصیه میشود ۲۴ ساعت قبل از آزمایش از انجام ورزشهای سنگین یا تمرینات پرفشار خودداری کنید و فعالیت روزانه خود را در حد معمول نگه دارید.
شب قبل غذای معمول خود را بخورید
اگر قرار است آزمایش قند ناشتا انجام دهید، نیازی به حذف وعده شام یا گرسنگی طولانیمدت نیست. بهتر است شام سبک و متعادل میل کنید و از پرخوری، مصرف زیاد شیرینی، نوشیدنیهای شیرین یا غذاهای بسیار چرب خودداری کنید. گرسنگی بیش از حد نیز میتواند بر نتیجه آزمایش اثر بگذارد.
استرس و کمخوابی را جدی بگیرید
استرس شدید، اضطراب، بیخوابی یا بیماریهای حاد میتوانند با افزایش ترشح هورمونهایی مانند کورتیزول، موجب بالا رفتن موقت قند خون شوند. اگر در روزهای قبل از آزمایش دچار تب، عفونت یا بیماری خاصی شدهاید، بهتر است پزشک خود را در جریان قرار دهید تا در صورت لزوم نتیجه آزمایش با این شرایط تفسیر شود.
آیا سیگار یا قهوه قبل از آزمایش مجاز است؟
اگر برای آزمایش ناشتا هستید، بهتر است قبل از نمونهگیری از نوشیدن قهوه، چای، نوشیدنیهای انرژیزا و استعمال سیگار خودداری کنید. نیکوتین و کافئین میتوانند در برخی افراد بر سطح قند خون یا پاسخ بدن به انسولین اثر بگذارند و دقت نتایج را کاهش دهند.
اگر تست تحمل گلوکز (OGTT) انجام میدهید
در تست تحمل گلوکز، ابتدا از شما در حالت ناشتا نمونه خون گرفته میشود. سپس محلول مشخصی حاوی گلوکز مینوشید و در زمانهای تعیینشده دوباره از شما خونگیری انجام میشود.
در طول انجام این آزمایش باید در آزمایشگاه بمانید، از خوردن و آشامیدن (بهجز در صورت اجازه مسئول آزمایشگاه)، سیگار کشیدن، آدامس جویدن و فعالیت بدنی خودداری کنید؛ زیرا هر یک از این موارد میتواند نتیجه آزمایش را تغییر دهد.
روز آزمایش چه انتظاری داشته باشیم؟
آزمایش قند خون با گرفتن مقدار کمی خون از ورید بازو انجام میشود و معمولاً تنها چند دقیقه زمان میبرد. اگر ناشتا بودهاید، بهتر است پس از پایان نمونهگیری، یک وعده غذایی یا میانوعده مناسب همراه داشته باشید تا از افت قند خون و احساس ضعف جلوگیری شود؛ بهویژه اگر داروهای دیابت مصرف میکنید.
نکته مهم
بالا یا پایین بودن قند خون در یک آزمایش، بهتنهایی برای تشخیص دیابت کافی نیست. پزشک با در نظر گرفتن علائم، سابقه پزشکی، نتایج سایر آزمایشها و در صورت نیاز تکرار آزمایش، تشخیص نهایی را انجام میدهد. بنابراین از تفسیر خودسرانه نتایج آزمایش خودداری کرده و برای بررسی دقیق با پزشک مشورت کنید.
